Porselen İnley / Onley Dolgular Nedir?
Klinik diş hekimliğinde doku koruyucu (konservatif) yaklaşımlar ön plandadır. Bir dişte çürük temizlendikten sonra geriye kalan sağlam mine ve dentin dokusu, standart bir dolgu materyalini çiğneme kuvvetlerine karşı taşıyabilecek dirençte değilse, dişin yapısal bütünlüğünü destekleyecek farklı materyallere ihtiyaç duyulur. İnley ve onley restorasyonlar, dişin sadece eksik olan bölümünü tamamlayan, üç boyutlu yapboz parçaları gibi dişe entegre olan laboratuvar üretimi porselen dolgulardır. İnley restorasyonlar dişin tepeciklerini (tüberkül) içine almayan daha küçük yapıdaki boşlukları doldururken; onley restorasyonlar dişin bir veya birkaç tepeciğini de örterek çiğneme yüzeyini geniş çaplı restore eder.
İzmir lokasyonunda hizmet sunan Avrupadent kliniklerinde porselen inley ve onley dolgu uygulamaları, kişinin kendi doğal diş dokusunu koruma prensibine dayanarak planlanmaktadır. Dişin tamamının ufaltılması yerine, yalnızca hasarlı bölge uzaklaştırılarak kalan sağlam yapı korunur. Seramik veya güçlendirilmiş cam seramik bloklardan üretilen bu dolgular, dişin anatomik oluklarına, dışbükey hatlarına ve komşu dişlerle olan temas noktalarına birebir uyum sağlayacak şekilde kişiye özel olarak tasarlanmaktadır.
Porselen İnley / Onley Dolgular Hangi Durumlarda Uygulanır?
Çiğneme sistemimiz, alt ve üst çenelerin kapanması esnasında dişler üzerine yüksek miktarda mekanik kuvvet bindirir. Geniş bir çürük temizlendiğinde, dişin yan duvarları oldukça incelebilir. Bu ince duvarların arasına klasik kompozit dolgu yerleştirildiğinde, zaman içerisinde çiğneme basıncı sebebiyle dişin kalan duvarlarında dikey çatlaklar veya kırıklar oluşma riski ortaya çıkar. Bu yöntemin planlandığı başlıca tıbbi durumlar şu şekilde özetlenebilir:
Porselen İnley / Onley Dolgular Nasıl Uygulanır?
İşlem prosedürü, klasik kaplama (kuron) süreçlerine benzer ancak dişin traşlanma miktarı çok daha düşüktür. İlk olarak ilgili bölgeye lokal anestezi uygulanarak işlem sırasında hastanın rahatlığı gözetilir. Çürük dokular yüksek devirli özel döner aletler kullanılarak uzaklaştırılır. Dişin kalan sağlıklı bölgelerinde, yapılacak olan seramik dolgunun dişe tutunabilmesi (retansiyon) için belirli açılarda milimetrik düzenlemeler yapılır.
Kavite (boşluk) hazırlandıktan sonra dijital ağız içi tarayıcılarla veya silikon esaslı ölçü maddeleriyle dişin anatomik kopyası alınır. Laboratuvarda, komşu dişlerle ve karşıt çenedeki dişlerle tam bir kapanış ilişkisi kuracak şekilde porselen dolgu şekillendirilir. Üretim sürecinde dişin hassasiyet yaşamaması için boşluk geçici bir dolguyla kapatılır. Son randevuda ise geçici materyal sökülür, porselen dolgu diş üzerinde prova edilir. Uyum tespit edildikten sonra, mine ve dentin dokusuna kimyasal olarak bağlanan güçlü adeziv ajanlar (yapıştırıcılar) kullanılarak restorasyon kalıcı olarak sabitlenir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Kimler İçin Uygun Olabilir?
Bir restoratif tedavinin uygunluğu, kişinin yaşından çok dişteki defektin (boşluğun) boyutuna ve konumuna bağlıdır. Klasik dolguların sık sık kırıldığı veya düştüğü büyük harabiyetlerde, daha fazla diş dokusu kaybetmek (kaplama yapmak) yerine mevcut yapıyı koruyarak desteklemek isteyen hastalar için inley ve onley uygulamalar önemli bir alternatif oluşturur.
Öte yandan, aşırı derecede diş sıkma (bruksizm) problemi olan hastalarda restorasyonların planlaması ayrıca dikkat gerektirir. Eğer kişide tedavi edilmemiş şiddetli bir bruksizm varsa, seramik restorasyonlara binecek aşırı dikey yükler zamanla materyal yorgunluğuna sebep olabilir. Bu tür vakalarda hekimler, işlem sonrasında gece plağı kullanımı gibi koruyucu destekleyici yöntemleri prosedüre dahil edebilirler.
Porselen İnley / Onley Dolgular Hangi Dişlere Uygulanabilir?
İnsan anatomisinde ön kesici dişler koparma işlemini, arka azı dişleri ise öğütme işlemini üstlenir. Öğütme fonksiyonu sırasındaki çiğneme basıncı arka bölgelerde en yüksek seviyededir. Porselen inley ve onley yapılar, bu yüksek basınca karşı koyabilecek mekanik dirence sahip olduklarından özellikle azı dişlerindeki geniş doku kayıplarının telafisinde tercih edilirler.
Ön grup dişlerde madde kaybı yaşandığında genellikle farklı yapıda olan porselen laminalar (yaprak porselenler) veya estetik kompozit restorasyonlar ön plana çıkar. Ancak azı dişleri gibi tüberkül (tepecik) yapısı bulunan girintili çıkıntılı dişlerde, o formun anatomik olarak laboratuvar ortamında yeniden üretilmesi fonksiyonel adaptasyonu artırır.
Porselen İnley / Onley Dolgular Öncesinde Nasıl Bir Değerlendirme Yapılır?
Herhangi bir restoratif işlemin dayanıklılığı, üzerinde oturduğu dişin ve çevre dokuların sağlığına bağlıdır. Hekim, ilk olarak çürüğün pulpa (sinir) odasına kadar ulaşıp ulaşmadığını saptar. Eğer iltihap sinir odasına ulaşmışsa, restorasyon öncesinde dişin köklerine kanal tedavisi yapılması tıbbi bir zorunluluktur.
Radyolojik incelemelerin yanı sıra hastanın kapanış (çiğneme) dinamikleri incelenir. Karşıt çenedeki dişin temas noktaları (kontakt noktaları) analiz edilerek, uygulanacak onley ya da inley dolgunun hangi alanlarına kuvvet bineceği hesaplanır. Gerekli klinik şartlar sağlandığında porselen dolgunun üretimi için hazırlıklara başlanır.
Porselen İnley / Onley Dolgular Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Restoratif diş hekimliğinde ölçü alım sürecinin kalitesi büyük önem taşır. Porselen restorasyonların diş ile diş eti sınırındaki uyumunun milimetrik olması beklenir. Eğer hastanın ağzında yoğun bir diş taşı birikimi veya iltihaba bağlı diş eti kanaması varsa, ölçü esnasında kanama oluşması ölçü materyalinin netliğini bozabilir. Bu nedenle inley/onley randevularından önce genel bir diş taşı temizliği yapılması gerekebilir.
Hastaların ayrıca varsa kronik rahatsızlıklarını ve kullandıkları düzenli ilaçları hekimlerine bildirmeleri medikal sürecin bir parçasıdır. İşlem öncesi kişisel ağız hijyeni sağlanarak fırçalama yapılmış halde kliniğe başvurulması, süreci hem hekim hem de hasta açısından konforlu hale getirir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Kaç Seansta Tamamlanabilir?
İki seanslı yaklaşımlarda, ilk gün hastanın dişindeki hasarlı alanlar temizlenir. Hazırlanan diş formunun ölçüsü alınarak laboratuvara gönderilir. Ölçü ile ikinci seans arasında geçecek olan üretim süresince (genellikle 3-5 gün), hastanın dişi geçici bir dolgu materyaliyle kapatılarak hassasiyet yaşaması engellenir.
Günümüz teknolojisinde, kliniğin kendi bünyesinde kazıyıcı (frezleme) üniteleri olan tam entegre CAD/CAM sistemleri bulunuyorsa, bu süreç tek seansa da indirilebilmektedir. Ölçünün dijital tarayıcılarla alınıp aynı gün içinde cihazda üretilmesi ve yapıştırılması bazı vakalarda değerlendirilebilir. Avrupadent klinik planlamalarında seans sayısı hastanın vaka durumuna göre netleştirilir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Uygulama Süreci Nasıl İlerler?
Tıbbi ve teknik ayrıntılar birbirini takip eden bir zincir halinde işler. Dişin kavite hazırlığı (oyulması), inley veya onley dolgunun yapısal kalınlığını destekleyecek belli açılarla yapılır. Porselen materyalin çok ince olduğu alanlarda kırılma riski oluşacağı için hekim, boşluğun derinliğini ve genişliğini materyalin direncine göre şekillendirir. Uygulama aşamaları genel hatlarıyla şöyledir:
- ▪ Klinik Hazırlık: Diş çürükten arındırılır, alt tabakadaki derin bölgelere gerekirse koruyucu kaide maddeleri yerleştirilir.
- ▪ Ölçü ve Renk Seçimi: Dijital tarayıcıyla dişin haritası çıkarılır ve hastanın kendi doğal diş tonuyla bütünleşecek porselen rengi belirlenir.
- ▪ Üretim Fazı: Dental teknisyenler bilgisayar yazılımları üzerinden anatomik formu çizerek seramik bloklardan restorasyonu üretir.
- ▪ Simantasyon (Kalıcı Yapıştırma): Özel asit ve bond (yapıştırıcı) ajanlarla hazırlanan porselen, diş yüzeyine tek bir parça (monolitik) halinde birleşecek şekilde sabitlenir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Kalıcı yapıştırma tamamlandıktan sonra hasta çiğneme fonksiyonunu gerçekleştirebilir. Ancak genel ağız dinamiklerine yeni bir yapı eklendiği için kasların ve karşıt çene dişlerinin bu yeni forma biyolojik olarak alışması birkaç gün sürebilir. Bu ilk adaptasyon döneminde o bölgeyle çok sert ve zorlayıcı gıdaların (örneğin fındık, buz, sert şeker) kırılmasından kaçınılması tavsiye edilir.
Ayrıca, porselen yüzeyin kendisi çürümez veya renklenmez; fakat restorasyonun dişle birleştiği sınır hatlarında, plak birikimine bağlı olarak diş eti enflamasyonu gelişebilir. Bu yüzden porselen dolgunun kenar hatları günlük fırçalama ve diş ipi kullanımıyla bakterilerden arındırılmalıdır.
Porselen İnley / Onley Dolgular Sonrasında Hassasiyet Görülebilir mi?
Dişin dentin tabakasında binlerce mikroskobik kanal (dentin tübülleri) bulunur ve bu kanallar doğrudan merkezdeki sinir odasına bağlanır. Çürüğün temizlenmesi sırasında bu kanallar açığa çıkar. Porselen restorasyon kimyasal yapıştırıcılarla bu kanalları tamamen tıkasa da, kimyasal ajanın bağlanma reaksiyonu pulpa dokusunda hafif, geçici bir tepki (post-operatif hassasiyet) oluşturabilir.
Bu durum vücudun tıbbi işlemlere verdiği biyolojik ve doğal bir yanıt olarak kabul edilir. Günden güne azalarak kaybolması beklenen bu sızlamalar, hekim tarafından önerilen ağrı kesiciler yardımıyla rahatlıkla atlatılabilir. Eğer haftalar süren keskin sızılar veya basınç altında şiddetli ağrılar oluşuyorsa yeniden kliniğe danışılması klinik olarak gereklidir.
Porselen İnley / Onley Dolgular ile Klasik Dolgular Arasındaki Fark Nedir?
Her iki materyal de dişteki doku kaybını tamamlamak amacıyla tasarlanmıştır, ancak yapısal dayanımları ve anatomik uyumları farklılık gösterir. Klasik reçine esaslı (kompozit) dolgular küçük boşluklarda tatmin edici sonuçlar verirken, kavite (boşluk) genişlediğinde polimerizasyon (sertleşme) büzülmesi adı verilen çekmeler yaşayabilir. Bu yapısal karşılaştırmalar şu şekildedir:
Porselen İnley / Onley Dolgular Hangi Materyallerden Üretilir?
Materyal seçimi, dolgunun yerleştirileceği dişin konumuna (ağzın ön veya arka bölgesi) ve hastanın uyguladığı çiğneme basıncına göre hekim tarafından tayin edilir. Eğer diş, estetik açıdan görünürlüğü yüksek bir bölgedeyse, ışığı doğal bir diş gibi yansıtan e-max (lityum disilikat) veya feldspatik porselen içerikleri değerlendirilebilir.
Daha çok çiğneme kuvvetinin bindiği 2. büyük azı (molar) bölgesinde ise şok emici özelliği bulunan hibrit materyaller (seramik ve kompozit karışımı) tercih edilerek karşıt çene dişlerinin aşınması önlenmeye çalışılır. Bu yüksek teknolojili materyaller, geleneksel porselen kaplamalarda bulunan alt yapı metallerini (gri yansımayı) içermediği için biyolojik ve estetik uyumu destekler.
Porselen İnley / Onley Dolgular Tedavi Planlamasında Nasıl Değerlendirilir?
İzmir Avrupadent süreçlerinde planlama yapılırken, defektin (doku kaybının) biyomekanik analizi yapılır. Bir dişte ne kadar fazla doğal mine dokusu korunursa, o dişin ağızda kalma süresi yapısal olarak o kadar uzar. Tam kuron (kaplama) uygulamalarında dişin çevresinden çepeçevre ortalama 1.5 – 2 mm madde kaldırılması gerekir.
İnley ve onley restorasyonlarda ise sadece halihazırda oyulmuş olan çürük alanı düzenlenir; sağlam yan duvarlar kesilmez. Hekim radyolojik inceleme ve ağız içi muayene verilerini birleştirerek, doku harabiyetinin bu kısmi kaplamalar için yeterli tutunma yüzeyi (retansiyon alanı) sağlayıp sağlamayacağını değerlendirir. Yeterli tutunma alanı varsa bu yöntem planlamaya dahil edilir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Sonrasında Kontrol Muayenesi Neden Önemlidir?
Ağız yapısı hareketli ve sürekli basınca maruz kalan dinamik bir sistemdir. Herhangi bir restorasyon takıldığında, alt çenenin farklı çiğneme açılarına (sağa, sola, öne kaydırma) nasıl tepki verdiği, yapıştırma seansında karbon kağıtlarıyla kontrol edilse de asıl klinik performans kullanım sonrası ortaya çıkar.
Restorasyonun belli bir noktasına yoğun kuvvet biniyorsa, 6 aylık periyodik ziyaretlerde hekim tarafından tespit edilip milimetrik uyumlamalar (polisaj) yapılabilir. Bu sayede porselende oluşabilecek kırıkların ve altındaki dişi zedeleyebilecek aşırı basınçların önüne geçilerek dişin uzun dönem fonksiyonel devamlılığı korunur.
Porselen İnley / Onley Dolguların Bakımı Nasıl Yapılmalıdır?
Uygulanan seramik yapı organik bir doku olmadığı için kendi kendine çürümez, asitlerden doğal mine gibi etkilenmez. Ancak unutulmamalıdır ki, inley ve onley dolgular ana dişin üzerine yapıştırılır. Seramiğin alt kısmında veya yan sınırlarında bulunan hastanın kendi doğal mine ve dentin dokusu halen ağız ortamındaki bakterilere açıktır.
Yetersiz hijyen durumunda, dolgunun bitim sınırı ile dişin birleştiği bölgede (marjinal hat) mikrobiyal dental plak birikimi oluşarak yeni çürüklerin (sekonder çürük) başlamasına neden olabilir. Restorasyonun koruyucu niteliğini sürdürmesi için fırçalama esnasında bu birleşim hatlarının nazik fakat etkili bir şekilde temizlenmesi özen gerektirir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Ne Kadar Sürede Hazırlanır?
Ölçülerin kliniğin anlaştığı veya bünyesinde bulundurduğu teknisyen laboratuvarına ulaşmasının ardından model dökümü veya dijital okuma işlemleri başlar. Özel fırınlarda preslenen veya frez cihazlarında bloklardan kazınan bu porselenler, sertleşme ve cila (glaze) fırınlaması gibi aşamalardan geçer. Bu kimyasal ve fiziksel evreler belirli bir teknik süre gerektirir.
Klinik donanımlarının ileri teknolojiye sahip olduğu ve 3D (üç boyutlu) yazıcı/frez cihazlarının muayenehane içinde bulunduğu (Chairside CAD/CAM) uygulamalarda, bu süre aynı gün içerisinde birkaç saate kadar düşebilir. Hekiminiz vakanın ihtiyacına göre zaman çizelgesini sizinle paylaşacaktır.
Porselen İnley / Onley Dolgularda Dijital Ölçü Teknolojileri Kullanılabilir mi?
Dijital teknolojiler, modern restoratif diş hekimliğinde insan hatalarını (büzülme, genleşme, hava kabarcığı) bertaraf eden ileri düzey klinik araçlardır. Ağız içi tarayıcı ile saniyeler içerisinde elde edilen üç boyutlu model, doğrudan laboratuvarın tasarım yazılımına internet aracılığıyla aktarılır. Bu yöntem, özellikle ölçü malzemelerine karşı mide bulantısı (ögürme refleksi) yaşayan hastalar için büyük bir klinik konfor sunar.
Tasarım uzmanı, bilgisayar ekranında dişe tam oturacak inley veya onley dolguyu 3 boyutlu şekillendirir ve sanal ortamda alt çene ile temas hareketlerini test eder. Onaylanan tasarım frezeleme (kazıma) cihazlarına gönderilerek el değmeden bloklardan kazınır, böylelikle milimetrik kenar uyumu elde edilir.
Porselen İnley / Onley Dolgular Hangi Tedavilerle Birlikte Planlanabilir?
Ağız bir ekosistemdir ve tedaviler birbirini destekleyici nitelikte yürütülür. Örneğin, dişteki çürük çok derinse öncelikle kök kanallarının temizlenmesi (kanal tedavisi) uygulanır; dişin üst restorasyonu onley porselen dolgu ile tamamlanarak diş kırıktan korunur.
Eğer çürük sınırları diş etinin çok altına inmişse, porselen restorasyonun ölçüsünün sağlıklı alınabilmesi ve dişe tutunabilmesi için diş eti uzmanları tarafından küçük bir cerrahi dokunuş (kuron boyu uzatma işlemi) yapılabilir. Diş eti seviyelenip iyileştikten sonra inley/onley ölçüsü alınarak doku biyolojisiyle uyum yakalanır.
